Donmuş gök cisminin kuyruklu yıldıza dönüşümü ilk kez görüntülendi
Güneş Sistemi’nin derinliklerinde hareketsiz şekilde dolanan buzlu bir gök cisminin kuyruklu yıldıza dönüşme anı ilk defa gözlemlendi. Bu nadir keşif, Güneş Sistemi’nin oluşumundan bu yana korunan ilkel gök cisimlerinin evrimindeki kayıp halkayı aydınlatıyor.
Gök bilimciler, Jüpiter ile Neptün arasında Güneş’in yörüngesinde bulunan ve “kentaur” olarak adlandırılan donmuş bir gök cisminin kuyruklu yıldıza dönüştüğünü tespit etti.
2004 yılında keşfedilen “450P/LONEOS” adlı cismin, Güneş’e yaklaştıkça aktif bir kuyruklu yıldıza evrilme süreci adım adım görüntülendi. Bilim insanları uzun süredir bu hareketsiz buz kütlelerinin zamanla Jüpiter ailesi kuyruklu yıldızlarına dönüştüğünü varsaysa da bu süreç şimdiye kadar doğrudan kaydedilememişti.
Satürn ile yakınlaşma rotayı değiştirdi
Yapılan yörünge analizleri, 450P’nin kaderinin 1992 yılında değiştiğini gösteriyor. O dönemde Satürn’ün yaklaşık 4,6 milyon kilometre yakınından geçen cisim, dev gezegenin kütleçekim etkisiyle Güneş’e daha yakın bir rotaya itildi.
Bu kritik yakınlaşma, cismin yörüngesini belirgin biçimde daralttı ve Güneş’e en yakın konumunu Jüpiter yörüngesinin hemen dışına kadar taşıdı.
Güneş’e yaklaştıkça kabuğunu kırdı
Güneş’e doğru ilerledikçe daha fazla ısıya maruz kalan gök cisminin yüzeyindeki donmuş katmanlar ısınmaya başladı. Hawaii’deki Gemini North teleskobu ile yapılan incelemelerde, gök cisminin çekirdeği etrafında gaz ve toz bulutunun oluştuğu belirlendi.
James Webb Uzay Teleskobu’nun verileri ise bu bulutun içinde karbondioksit gazı ile kristalize buz parçacıklarını ortaya çıkardı. Gök bilimciler, su buharının bulunmadığı bu mesafede gaz çıkışını ve kuyruklu yıldız benzeri hareketliliği doğrudan karbondioksitin tetiklediğini saptadı.
Milyarlarca yıllık ilkel yapı ısınıyor
Güneş Sistemi’nin dış sınırlarında yer alan donmuş gök cisimleri, genellikle 4,5 milyar yıl öncesinden kalan amorf ve gözenekli bir buz yapısına sahip bulunuyor. Bu gözeneklerde sıkışan gazlar, Güneş ısısının etkisiyle buz kristalleştikçe dışarı salınıyor ve yüzeydeki toz parçacıklarını da beraberinde uzaya fırlatıyor.
Bilim insanları, 450P’nin geçirdiği bu değişimi izleyerek ilkel Güneş Sistemi materyallerinin ısı karşısında nasıl bir dönüşüm yaşadığını ve kuyruklu yıldızların nasıl aktif hale geldiğini en erken aşamasında inceleme fırsatı buluyor. Gezegenlerin oluşturacağı yeni bir kütleçekim etkisi, 450P’yi önümüzdeki süreçte tam teşekküllü bir Jüpiter ailesi kuyruklu yıldızına dönüştürebilir.
